|
Ιστορικά
Γεγονότα , εργασίες πάνω σε γεγονότα
και
αρχειοθέτηση
γεγονότων της περιοχής μας
(Αρχείο -ΚΥΡΙΑΚΗ
2/ 10 / 2005
)
100 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΠΑΥΛΟΥ
ΜΕΛΑ
2Ο T.E.E.
ΠΤΟΛΕΜΑΪΔΑΣ
ΖΗΣΑΚΟΥ ΑΡΙΣΤΗ
Συμπληρώνονται φέτος 100 χρόνια από την έναρξη του Μακεδονικού Αγώνα, μιας από
τις κορυφαίες στιγμές της Ιστορίας του Νεότερου Ελληνισμού. Το γεγονός
εορτάζεται όπου υπάρχουν Έλληνες, πολύ περισσότερο όμως σε τούτη τη γη, που
αποτέλεσε το θέατρο των καθοριστικών για το μέλλον του τόπου συμβάντων στις
απαρχές του 20ου αιώνα.
Ο Μακεδονικές αγώνας αποτελεί μια από τις πιο δοξασμένες προσπάθειες της
Ελληνικής φυλής. Είναι ο δεύτερος σταθμός της εθνικής ζωής των νεώτερων Ελλήνων
μετά το 1821. Έχει να επιδείξει αφάνταστες αυτοθυσίες και απαράμηλλους ηρωϊσμούς.
Αναπτέρωσε το φρόνημα των Ελληνικών πληθυσμών της Μακεδονίας και τους έφερε
κοντά στην Μητέρα τους Ελλάδα. Χωρίς αυτόν η Μακεδονία και ολόκληρος ο
Ελληνισμός θα κατέρρεε.
Οι Μακεδονομάχοι διαφύλαξαν την Μακεδονία Ελληνική και χάραξαν τον δρόμο των
μετέπειτα ένδοξων απελευθερωτικών πολέμων του 1912-1913.
Ας μεταφερθούμε νοερά στην επική εποχή του Μακεδονικού Αγώνα. Ας ανεβούμε ψηλά
στις περήφανες κορφές των Μακεδονικών βουνών, για να συντροφέψουμε για λίγο τους
ήρωες Μακεδονομάχους, που έζησαν και πέθαναν με το όραμα της ελεύθερης
Μακεδονίας και ας φέρουμε στη μνήμη μας τους αγώνες και τις θυσίες τους.
Αλλά ας γυρίσουμε για λίγο…. Χρόνια πίσω, για να δούμε πως γεννήθηκε ο
Μακεδονικός Αγώνας.
Αυτό που ονομάζουμε Μακεδονικό Αγώνα, κλείνει μέσα του μια πολύ κρίσιμη περίοδο
για τον Ελληνισμό της Βόρειας Ελλάδας. Ήταν μια θανάσιμη σύγκρουση ανάμεσα
στους Έλληνες και του Βουλγάρους, μέσα στην Τουρκοκρατούμενη ελληνική Μακεδονία.
Η Μακεδονία όπως και η υπόλοιπη Ελλάδα, γέφυρα ανάμεσα σε δυο ηπείρους και σε
δυο θάλασσες, με τεράστια στρατηγική και πολιτική σημασία, έγινε το « μήλο
της έριδος » των Μεγάλων Δυνάμεων της εποχής εκείνης, όταν άρχισε να
κλονίζεται η κυριαρχία των Τούρκων στη Βαλκανική.
Με τη βοήθεια της Ρωσίας, οι Βούλγαροι κατάφεραν να αναγνωριστούν σαν εθνότητα
το 1870.
Μετά την ανακήρυξη αυτόνομης βουλγαρικής εξαρχίας και την απόσχισή τους από το
Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης, εξαπέλυσαν έντονη προπαγάνδα και
χρησιμοποίησαν κάθε μέσο για τον εκβουλγαρισμό της Μακεδονίας. Με κηρύγματα και
προσηλυτισμό αρχικά και με τη βία αργότερα προσπαθούν να επιτύχουν τον σκοπό
τους. Εκκλησίες λεηλατούνται, έλληνες Ιερείς, δάσκαλοι και πρόκριτοι
δολοφονούνται και τα σπίτια τους καίγονται.
Όμως το μεγάλο μέρος του πληθυσμού της Μακεδονίας παρέμεινε πιστό στο
Πατριαρχείο και τον Ελληνισμό, ανεξάρτητα από τη γλώσσα που μιλούσε και τις
αγριότητες των κομιτατζήδων.
Στις 11 Ιανουαρίου 1830 οι μεγάλες δυνάμεις ανακήρυξαν την Ελλάδα (Πελοπόννησο,
Στερεά Ελλάδα, Εύβοια, Κυκλάδες) κράτος ανεξάρτητο. Η Μακεδονία, η Θράκη, η
Θεσσαλία, η Ήπειρος, έμειναν στην Τουρκική κυριαρχία.
Η θρασύτητα των Βουλγάρων αποκορυφώθηκε έπειτα από τον ατυχή ελληνοτουρκικό
πόλεμο του 1897. Ίδρυσαν στη Σόφια το "Μακεδονικό κομιτάτο" το οποίο
οργάνωσε ένοπλα σώματα (τους γνωστούς κομιτατζήδες) και τα έστειλε στη
Μακεδονία, όπου τα σώματα αυτά προξενούσαν καταστροφές και πίεζαν τους
κατοίκους, ιδίως τους ιερείς και τους δασκάλους, να δηλώσουν ότι ανήκαν στην
ανεξάρτητη Βουλγαρική εκκλησία.
Το κομιτάτο διηύθυνε ο ίδιος ο βασιλιάς της Βουλγαρίας Φερδινάνδος.
Η μεγαλύτερη ένταση και έξαρση, ανάμεσα στο Ελληνικό και Βουλγαρικό στοιχείο,
σημειώθηκε κυρίως από τα έτη 1903 μέχρι 1908. Οι Βούλγαροι, επιδιώκουν να
αλλάξουν την εθνογραφική μορφή της Ελληνικής Μακεδονίας και να πετύχουν τη
γλωσσική και εθνική αφομοίωση του Μακεδονικού ελληνισμού. Μεταχειρίστηκαν την
ψυχολογική βία, το φόνο, τη δολοφονία, ακόμα και την απάτη. Για να παραπλανήσουν
τους Έλληνες της Μακεδονίας, τα λεγόμενα Βουλγάρικα κομιτάτα, έριξαν το σύνθημα:
" Η Μακεδονία για τους Μακεδόνες " και ζήτησαν τη συνδρομή τους, στον
κοινό δήθεν αγώνα, κατά των Τούρκων.
Στην πραγματικότητα όμως, σαν πρώτο και κύριο στόχο, είχαν τον εκβουλγαρισμό
ολόκληρης της Μακεδονίας και τη μελλοντική προσάρτησή της στο Βουλγαρικό Έθνος.
Οι Μακεδόνες όμως δεν έπαψαν να ζητούν την ένωση της Μακεδονίας με την ελεύθερη
Ελλάδα. Οι αγώνες των Μακεδόνων για την απελευθέρωση δεν σταμάτησαν. Η συνθήκη
του Αγίου Στεφάνου αναστάτωσε τους Μακεδόνες και γενικά τους ΄Έλληνες. Με τη
συνθήκη αυτή κατακυρώθηκε η Μακεδονία στη Βουλγαρία. Οι Μακεδόνες και όλοι οι
Έλληνες δεν μπορούσαν να δεχθούν αυτή την εγκληματική απόφαση. Είχαν μόνον έναν
πόθο. Απελευθέρωση.
Οι Βούλγαροι για να παραπλανήσουν τους Μακεδόνες έριξαν πολλά πονηρά συνθήματα.
Όλα όμως ήταν τεχνάσματα και σκοπός τους να κρατήσουν την Μακεδονία.
Οι Τούρκοι πάλι είχαν συμφέρον να τρώγονται οι Έλληνες με τους Βούλγαρους, γιατί
έτσι αυτοί θα κρατιόταν ακόμη στη Μακεδονία..
Οι Βούλγαροι σαν είδαν πως με τα τεχνάσματα δεν μπορούν να πετύχουν άρχισαν τη
βία. Δολοφονίες δασκάλων, παπάδων, γιατρών, εμπόρων και προκρίτων.
Το 1900 στέλνουν στη Μακεδονία και μικρά ένοπλα τμήματα. Οι κομιτατζήδες έτσι
λεγόταν γυρνούσαν στα χωριά, εισέπρατταν τάχα φόρους ενώ λεηλατούσαν και έσφαζαν
κάθε Μακεδόνα που δεν αναγνώριζε τη Βουλγαρία κυρίαρχο στη Μακεδονία. "Είμαστε
Έλληνες και πεθαίνουμε σαν Έλληνες" ήταν τα τελευταία λόγια που άκουγαν οι
Βούλγαροι από αθώα θύματά τους.
Το 1903 νέες συμμορίες πιο ισχυρές γεμίζουν τη Μακεδονία και θέλουν να
ξεσηκώσουν του Μακεδόνες σε επανάσταση κατά των Τούρκων. Οι Μακεδόνες
αντιστέκονται.
Οι Βούλγαροι πριν αρχίσουν τον ένοπλο αγώνα ενάντια στους Έλληνες, σκέφθηκαν να
ταπεινώσουν την θρησκεία. Γι' αυτό και την άνοιξη του 1902 πολλές ένοπλες
Βουλγαρικές συμμορίες κατέκλυσαν τη Μακεδονία από τα Σερβικά και Βουλγαρικά
σύνορα μέχρι τον Αλιάκμονα και τις ακτές του Αιγαίου.
Γίνονται φόνοι προκρίτων Ελλήνων, σφαγές οικογενειών τους, εμπρησμοί των
περιουσιών τους. Οι πρώτες όμως εκείνες συμμορίες των κομιτατζήδων δεν άργησαν
να εξοντωθούν από τον Τουρκικό στρατό που βοήθησε από τους ντόπιους πληθυσμούς,
που δεν δέχονταν τα Βουλγαρικά κηρύγματα και αρνούνταν να προσχωρήσουν στην
Βουλγαρική Εξαρχία και να δεχθούν Βουλγάρους ιερείς και διδασκάλους στα χωριά
τους.
Έτσι αν συνεχιζόταν η κατάσταση η Μακεδονία ή θα ομολογούσε πως είναι Βουλγαρική
ή θα ερημώνονταν από όλους τους Έλληνες κατοίκους της.
Τα πράγματα δεν πήγαιναν καλά. Έπρεπε να γίνει αντίσταση. Ο πρώτος που το
σκέφτηκε αυτό ήταν ο Έλληνας πρόξενος του Μοναστηρίου Ίων. Δραγούμης,
Μακεδόνας.
Την άνοιξη του 1903 ο Δραγούμης μαζί με τους Μοναστηριώτες
Αργύριο Ζάχο, Θεόδωρο Μόδη και Θεόδωρο Καπετανόπουλο ίδρυσαν στο Μοναστήρι τη
"Μακεδονική Φιλική Εταιρεία".
Την άνοιξη του 1904 ιδρύθηκε στην Αθήνα το "Μυστικό Ελληνικό Μακεδονικό
κομιτάτο", που στρατολογούσε εθελοντές και τους έστελνε στη Μακεδονία για να
ενισχύσει τον Αγώνα. Ιδρυτές ήταν ο Δημ. Καλαποθάκης, Νικόλαος Πολίτης,
Στέφανος Δραγούμης, Ιωάννης Ράλλης, Παύλος Μελάς και άλλων πατριωτών.
Το Μακεδονικό κομιτάτο συγκρότησε ένοπλα σώματα από Μακεδόνες, Κρητικούς,
Πελοποννήσιους.
Με διαταγή της Ελληνικής Κυβέρνησης, στις 24 Φεβρουαρίου του 1904,
στέλνεται στη Μακεδονία ο Παύλος Μελάς με άλλους 4 αξιωματικούς, για να
μελετήσει την κατάσταση και να δημιουργήσει ένα αληθινό πυρήνα και να αντιδράσει
αποτελεσματικά στα Βουλγαρικά σχέδια.
Ο Παύλος Μελάς ήταν ένας από κείνους
που πίστεψαν στον αγώνα που έκλεισε τη Μακεδονική ιδέα στην πύρινη ψυχή του, που
συνέλαβε σ' όλη της την έκταση την τεράστια σημασία που είχε το τμήμα αυτό της
Ελληνικής γης για την ύπαρξη και επιβίωση του Ελληνισμού.
"Άκουσε φίλε μου, τον βρίσκουμε να λέει στον Γιώργο Σούρλα, Διευθυντή τότε του
Ελληνικού σχολείου της Νέβετσκας (το σημερινό Νυμφαίο). Η Μακεδονία, είναι το
πνευμόνι ολόκληρης της Ελλάδας και χωρίς αυτήν, η υπόλοιπη Ελλάδα είναι
καταδικασμένη να πεθάνει…. Ας τρέξουμε λοιπόν όλοι μας να σώσουμε τη Μακεδονία
μας όσο είναι ακόμα καιρός".
Τον ίδιο χρόνο, τον Ιούλιο, ξαναγύρισε στη Μακεδονία με το ψευδώνυμο Μίκης Ζέζας,
σαν ζωέμπορος.
Στις 18 Αυγούστου 1904 αναχωρεί για τελευταία φορά στη Μακεδονία σαν
γενικός αρχηγός ενόπλων σωμάτων με 80 άντρες και υπαρχηγό το Λάκη Πύρζα από τη
Φλώρινα.
Δεν ξαναγύρισε. Έπεσε, προσφέροντας το αίμα και τη ζωή του στη Μακεδονική γη.
Οι Τουρκικές αρχές πληροφορούνται το πέρασμα του ελληνικού σώματος και στέλνουν
στα ίχνη του ισχυρό στρατιωτικό απόσπασμα.
Ο Παύλος Μελάς, έχοντας σαν ορμητήρια και βάση για τις
ενέργειες του τα χωριά Νεγοβάνη και Λέχοβο, εξακολούθησε πολύ αποτελεσματικά το
έργο της εκκαθάρισης του Μακεδονικού εδάφους από τους Βουλγάρους κομιτατζήδες
μέχρι τις 13 Οκτωβρίου 1904.
Τη μέρα εκείνη βρισκόταν στο χωρίο
Στάτιστα, που σήμερα ονομάζεται Παύλος Μελάς τιμώντας το μεγάλο
αυτό ήρωα.
Στο χωριό αυτό ο Παύλος Μελάς προδόθηκε από τον αρχικομιτατζή της
Βουλγάρικης συμμορίας Μήτρο Βλάχο, πολιορκήθηκε από ισχυρό τουρκικό
απόσπασμα και μετά από 3ωρη ανταλλαγή πυρών πληγώθηκε θανάσιμα από σφαίρα.
"Στη μέση με πήρε βρε παιδιά", πρόλαβε
να πει και σωριάστηκε στο χώμα. Άντεξε λίγο ακόμα, να φωνάξει τον Πύρζα και
έβγαλε ένα σταυρό από το λαιμό του
-
Να το δώσεις στην γυναίκα μου,
είπε, και το τουφέκι στο γιό μου….και να τους πεις πως το καθήκων μου το έκαμα.
Το κεφάλι του αποκόπηκε από τα παλικάρια του και θάφτηκε χωριστά από το σώμα
του, στο παρεκκλήσι της Αγίας Παρασκευής στο χωριό Πισοδέρι της Φλώρινας μπροστά
στην Ωραία Πύλη. Το σώμα του ακέφαλο, παραδόθηκε στο Μητροπολίτη Καστοριάς,
Γερμανό Καραβαγγέλη και ενταφιάστηκε στη Μητρόπολη, στο Βυζαντινό ναό των
Ταξιαρχών.
Η είδηση του θανάτου του πάγωσε την
Αθήνα. Ολόκληρη η πρωτεύουσα τον πένθησε και τον έκλαψε.
Ο Ελληνικός λαός θρήνησε τον πρόωρο θάνατό του κι ο ποιητής Κωστής Παλαμάς
έγραψε.
"Σε κλαίει λαός, πάντα χλωρό να σειέται το χορτάρι,
στον τόπο που σε πλάγιασε το βόλι ώ
παλληκάρι.
Πανάλαφρος ο ύπνος σου του Απρίλη τα πουλιά
σαν του σπιτιού σου να ν΄ ακούς λογάκια και φιλιά
και να σου φτάνουν του σκληρού χειμώνα οι καταρράχτες,
σαν τουφεκιού αστραπόβροντα
και σαν πολέμου φράχτες
πλατιά του ονείρου μας η γη και απόμακρη
Και γέρνεις εκεί και σβεις γοργά
Ιερή στιγμη. Σαν πιο πλατιά τη δείχνεις
Και τη φέρνεις σαν πιο κοντά.
Από τη στιγμή που διασαλπίστηκε η θυσία του Έλληνα Αξιωματικού άρχισε ο
συναγερμός του Έθνους που άνοιξε το δρόμο στην ελευθερία της Μακεδονίας. Από
τότε ο Παύλος Μελάς έγινε εθνική μνήμη, μπήκε και θρονιάστηκε στις καρδιές όλων
των Ελλήνων. Ο Μελάς έγινε τραγούδι, που τραγουδιέται απ' όλους, γιατί η θυσία
του μίλησε βαθιά στην Μακεδονική λαϊκή ψυχή.
"Πικρά μαντάτα μούρθανε απ' τη Μακεδονία
τον Παύλο τον βαρέσανε στης Καστοριάς τα μέρη.
Δεν τον βαρέσαν μ' αντρειά, δεν τον βαρέσαν φόρα,
Μον' τον βαρέσαν μ' απιστιά, νύχτα με το φεγγάρι.
Κι' άφησε διάτα στα παιδιά, διάτα στα παλικάρια:
Παιδιά να μη σκορπίσετε, παιδιά μη φοβηθείτε.
Τους Τούρκους, τα παλιόσκυλα
Να τους εκδικηθείτε…"
Δεν μπορεί κανείς να μην αναφέρει άλλες ηγετικές φυσιογνωμίες του Μακεδονικού
Αγώνα, όπως ο οπλαρχηγός Κώτας, ο Μητροπολίτης Καστοριάς Γερμανός καραβαγγέλης,
ο Τσάμης από το Πισοδέρι, ο Νταλίπης από τον Γαύρο Καστοριάς, ο Γιώτας Γκόνος
από το Βάλτο Γιανιτσών, ο Τσιώρης και ο Στέφος από το Μοναστήρι, καπετάν Δούκας
απ' τα Γρεβενά, Παύλος Κύρου απ' το Ανταρτικό, καπετάν Σίμος από τα ΄Αλωνα της
Φρώρινας, καπετάν Άγρας. Καπετάν Κώττας, καπετάν Μητρούσης από τις Σέρρες,
Παπασταύρος Τσάμης και πολλοί άλλοι.
ΒΛΑΤΣΙΩΤΕΣ ΜΑΚΕΔΟΝΟΜΑΧΟΙ
Δεν μπορούσε σε όλο αυτόν τον αγώνα με τις τόσες θυσίες και τους τόσους
Μακεδονομάχους που έδωσαν τη ζωή τους να λείπει ο ρόλος και η προσφορά της
Βλάστης στον εθελοντικό Μακεδονικό αγώνα.
Ο Ιωάννης Μπομπαράς ήταν σύνδεσμος της επιτροπής του Μακεδονικού Αγώνα με κέντρο
τη Βλάστη και όλων των καπεταναίων που λημέριαζαν στο Σινιάτσικο και στο Μουρίκι.
Έγινε γενικός οδηγός και σύμβουλος των σωμάτων των οπλαρχηγών Ρούβα, Βάρδα,
Βέργα και Γύπαρη.
Οι Βλατσιώτες οπλαρχηγοί Α΄ τάξεως
Χρ. Αργυράκος ή Μουρίκης και ο Ηλίας Φαρμάκης ή καπετάν Κούντουρας ήταν από τα
έμπιστα παλικάρια του Παύλου Μελά που θυσίασαν τις περιουσίες τους, τις
οικογένειες τους και την ίδια τους τη ζωή για την απελευθέρωση της Μακεδονίας.
Σήμερα, 100 χρόνια μετά, σε μας δε μένει τίποτε άλλο, από το να μην ξεχνάμε
και ας φέρουμε στη μνήμη μας τις θυσίες που εκείνοι πρόσφεραν στο βωμό της
Ελευθερίας.
Ας αφήσουμε τη σκέψη μας να βρεθεί κοντά τους.
Αυτό θάταν εξάλλου το
ελάχιστο μέρος από το χρέος οφειλής που μπορούμε να αποδώσουμε στις Δερές Σκιές
τους.
|
